Khát vọng tự chủ công nghệ từ những siêu trung tâm dữ liệu của người Việt

Đối với Việt Nam, đây không chỉ là thời điểm tiếp nhận công nghệ mà là "khởi điểm vàng" để tự chủ. 

Từ những chính sách vĩ mô của Chính phủ đến các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” như robot hình người, thiết bị bay không người lái (UAV) hay trợ lý ảo, có thể thấy trí tuệ Việt đang từng bước thoát khỏi cái bóng của gia công, lắp ráp để tiến gần hơn tới sân chơi của người làm chủ.

Thực tiễn này phản ánh rõ tinh thần đổi mới tư duy phát triển được thể hiện trong các dự thảo văn kiện trình Đại hội lần thứ XIV của Đảng, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục được nhấn mạnh là động lực quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, gắn với yêu cầu tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, từng bước làm chủ các khâu cốt lõi và củng cố nền tảng cho chủ quyền số quốc gia.

Việc hình thành ngày càng nhiều sản phẩm công nghệ do người Việt Nam thiết kế và làm chủ, từng bước tiếp cận thị trường khu vực và quốc tế, không chỉ cho thấy sự gia tăng của năng lực sáng tạo nội sinh, mà còn phản ánh xu hướng chuyển dịch từ tư duy tiếp cận, học hỏi sang nỗ lực vươn lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, phù hợp với khát vọng phát triển đất nước nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số mà Đại hội XIV hướng tới.

Cơ hội cuối cùng để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình

Để AI phát triển đúng hướng, trên tinh thần Nghị quyết 57 (Bộ Chính trị) về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chính phủ Việt Nam đã xác lập một bộ khung chiến lược rõ ràng. 

Theo Quyết định ban hành 11 nhóm công nghệ chiến lược, AI được xác định là một trong những nhóm công nghệ quan trọng. Đây là bệ phóng để các bộ, ngành triển khai nguồn lực một cách tập trung thay vì phân tán.

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt là đảm bảo con người luôn kiểm soát trí tuệ nhân tạo.

Việc xây dựng hành lang pháp lý này không phải để kìm hãm, mà để tạo ra một sandbox (thử nghiệm) an toàn, giúp doanh nghiệp phát triển, các startup có thể thử nghiệm AI mà không vi phạm các chuẩn mực đạo đức hay an ninh quốc gia. 

Đây được coi là nền tảng để AI Việt Nam phát triển một cách trách nhiệm và bền vững.

Cũng trên tinh thần Nghị quyết 57, để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đã hình thành nên khái niệm "Thế hệ kỹ sư 57" - những người được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân sự chuyên sâu trong ngành vi mạch và AI.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra những lập trình viên biết sử dụng công cụ có sẵn, mà là những kỹ sư có khả năng can thiệp vào tầng lõi của thuật toán.

Trong bức tranh AI Việt Nam, GS Hồ Tú Bảo (Viện Nghiên cứu Cao cấp về Toán) khẳng định, AI là cơ hội cuối cùng để Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình bằng con đường công nghệ. 

Đồng quan điểm, ông Alexandre Zapolsky - Chủ tịch và đồng sáng lập Linagora - nhận định Việt Nam đang đứng trước "cơ hội vàng” để tự chủ công nghệ. 

Ông Alexandre cho rằng, Việt Nam không nên sao chép nguyên bản các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) của phương Tây, mà cần tận dụng dữ liệu văn hóa, ngôn ngữ đặc thù của người Việt để tạo ra các giải pháp AI "bản địa hóa". Đó chính là chìa khóa để cạnh tranh sòng phẳng với các tập đoàn đa quốc gia ngay trên sân nhà.

Khó khăn ở đâu gỡ ngay ở đó

Trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo, nếu thuật toán được ví như "bộ não" thì hạ tầng công nghệ chính là "hệ cơ bắp" và dữ liệu là "nguồn dinh dưỡng". 

Thực tế tại Việt Nam cho thấy một nghịch lý đang tồn tại: Các doanh nghiệp rất hào hứng với các ứng dụng AI đầu cuối (như Chatbot, nhận diện khuôn mặt) nhưng lại đang đối mặt với một rào cản lớn chính là “món nợ hạ tầng”.

Ông Nguyễn Như Dũng, Giám đốc điều hành Cisco Việt Nam, Lào và Campuchia chia sẻ, dù vốn đầu tư và kỳ vọng vào AI của các doanh nghiệp Việt đang ở mức rất cao, nhưng chỉ 13% tổ chức thực sự sẵn sàng khai thác tiềm năng này. 

Việc mải mê chạy theo các ứng dụng "phần ngọn" mà thiếu sự đầu tư đồng bộ cho "phần gốc" (là sức mạnh tính toán và lưu trữ) đã khiến doanh nghiệp tích lũy một khoản "nợ" về hạ tầng.

Khoản nợ này nếu không được giải quyết sẽ làm xói mòn giá trị lâu dài mà AI hứa hẹn mang lại.

"Món nợ hạ tầng" không đơn thuần là việc thiếu máy tính hay máy chủ. Đó là sự lệch pha giữa hệ thống CNTT truyền thống và yêu cầu đặc thù của AI.

Thứ nhất, AI đòi hỏi các bộ xử lý chuyên dụng (GPU) có khả năng tính toán song song hàng tỷ phép tính mỗi giây. Nhiều doanh nghiệp Việt hiện nay vẫn vận hành trên các trung tâm dữ liệu cũ, vốn được thiết kế cho các tác vụ lưu trữ và quản lý phần mềm văn phòng cơ bản.

Thứ hai, dữ liệu tại các doanh nghiệp lớn thường bị chia cắt trong các "ốc đảo" khác nhau, không có sự liên thông. Khi không có một hạ tầng dữ liệu thống nhất, AI không thể "học" và đưa ra kết quả chính xác.

Ông Nguyễn Như Dũng nhấn mạnh: "Muốn thắng về AI, doanh nghiệp cần vượt qua món nợ hạ tầng". Điều này có nghĩa là doanh nghiệp phải chấp nhận đầu tư lại từ tầng lõi: Nâng cấp trung tâm dữ liệu, xây dựng hệ thống Hybrid Cloud (đám mây hỗn hợp) để vừa tận dụng sức mạnh của quốc tế, vừa đảm bảo tính bảo mật nội địa.

Để giải quyết vấn đề này, các tập đoàn hàng đầu đất nước đã thực hiện những bước đi mang tính xoay trục, chuyển từ hạ tầng kết nối thuần túy sang hạ tầng tính toán quy mô siêu lớn.

Thay vì để dữ liệu người Việt "trôi dạt" trên các nền tảng đám mây quốc tế, việc xây dựng các trung tâm dữ liệu (IDC) chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam là điều kiện tiên quyết để tự chủ AI.

Nhiều tập đoàn lớn như VNPT, Viettel, CMC hay FPT đã tiên phong thiết lập, xây dựng hay nâng cấp những trung tâm dữ liệu của riêng mình. 

Ví như VNPT IDC Hòa Lạc có quy mô 2.000 tủ racks, đây được đánh giá là trung tâm dữ liệu hiện đại tại Việt Nam. Ông Huỳnh Quang Liêm (Tổng Giám đốc Tập đoàn VNPT) khẳng định, IDC Hòa Lạc là bước tiến chiến lược để VNPT không chỉ cung cấp chỗ đặt máy chủ mà là cung cấp các giải pháp dữ liệu cao cấp, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu "may đo" cho các mô hình AI phức tạp nhất. 

Trong khi đó, Viettel cũng không dừng lại ở các IDC truyền thống, tập đoàn đã vận hành trung tâm dữ liệu lớn nhất Việt Nam tại Hòa Lạc với công suất điện lên tới 30MW, quy mô 60.000 máy chủ và 2.400 rack. 

Theo lộ trình phát triển đến năm nay, dự án Siêu trung tâm dữ liệu Tân Hiệp (TP.HCM) của Viettel sẽ đi vào vận hành giai đoạn 1, cung cấp các tủ rack với công suất lên đến 60kW - mức cực cao để đáp ứng xu thế xử lý trí tuệ nhân tạo với các chip hiệu năng lớn. 

Trung tướng Tào Đức Thắng (Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viettel) cam kết: "Viettel đã sẵn sàng mọi điều kiện để cùng các doanh nghiệp Việt Nam làm bùng nổ điện toán đám mây, hiện thực hóa khát vọng mỗi người dân, mỗi tổ chức sẽ có nơi tính toán, lưu trữ an toàn ngay trên đất nước mình".

Việc đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào IDC Hòa Lạc hay Tân Hiệp cho thấy tầm nhìn của các doanh nghiệp Việt trong việc xóa bỏ "món nợ hạ tầng". Khi sở hữu những trung tâm đạt chuẩn quốc tế, với hệ thống giám sát an ninh 6 lớp bảo mật, Việt Nam đã có đủ "vũ khí" để đảm bảo chủ quyền dữ liệu quốc gia theo đúng tinh thần Luật An ninh mạng 2025.

Các mô hình AI nội địa giờ đây có thể được huấn luyện trực tiếp trên hệ thống máy chủ GPU của người Việt thay vì phải gửi dữ liệu sang Singapore hay Mỹ.

Những siêu IDC này còn đóng vai trò như các "nhà máy sản xuất trí tuệ", cung cấp nền tảng Cloud AI giúp các startup nhỏ hơn có thể phát triển ứng dụng mà không cần lo lắng về chi phí xây dựng phòng máy chủ riêng.

Bên cạnh đó, việc VNPT thành lập Công ty phát triển Trí tuệ nhân tạo (VNPT AI) vào cuối năm 2025 cũng đã cho thấy tập đoàn này đã tập trung nguồn lực để xây dựng hệ sinh thái AI của riêng mình. 

Thách thức lớn nhất trong "cuộc chiến hạ tầng" này chính là tài chính. Đầu tư vào GPU và hệ thống làm mát cho trung tâm dữ liệu AI tốn kém gấp nhiều lần so với hạ tầng CNTT truyền thống.

Tuy nhiên, như các chuyên gia đã cảnh báo, nếu không "trả nợ" hạ tầng ngay bây giờ, các doanh nghiệp Việt sẽ rơi vào vòng xoáy gia công: Chúng ta xây dựng ứng dụng trên "đất thuê" (hạ tầng đám mây nước ngoài) và sử dụng "trí tuệ thuê" (thuật toán nước ngoài).

Điểm sáng 

Khát vọng AI Việt Nam đã có nhiều điểm sáng, điển hình như robot hình người do Công ty VinMotion là một trong những dự án gây tiếng vang lớn. Robot này được ứng dụng AI cho nhiều thuật toán giúp sản phẩm không chỉ biết giao tiếp tốt nhiều ngôn ngữ, mà còn tích hợp AI để có khả năng "tự sạc, tự đứng dậy khi ngã". 

Theo ông Nguyễn Trung Quân, Chủ tịch VinMotion, đây là thành quả của sự kết hợp giữa kỹ nghệ cơ khí chính xác và thuật toán học sâu (Deep Learning). Sản phẩm này đánh dấu việc Việt Nam bắt đầu gia nhập nhóm các quốc gia có khả năng chế tạo thực thể thông minh phức tạp.

Bên cạnh đó, năm nay Việt Nam cũng sẽ chào đón thế hệ AI laptop mới do doanh nghiệp trong nước nghiên cứu và phát triển sẽ được tích hợp trực tiếp chip xử lý AI và các phần mềm trợ lý ảo tối ưu cho tiếng Việt, hỗ trợ tối đa cho khối văn phòng và giáo dục.

Các thiết bị bay không người lái "Make in Vietnam" cũng đang được ứng dụng AI mạnh mẽ trong việc nhận diện mục tiêu, khảo sát địa hình lâm nghiệp và cứu hộ cứu nạn. Khả năng tự hành hoàn toàn mà không cần GPS trong các môi trường nhiễu sóng là điểm cộng lớn của dòng sản phẩm này.

Nhiều tỉnh thành hiện đã ứng dụng camera AI trong việc giám sát và xử lý phương tiện tham gia giao thông vi phạm, trợ lý ảo hỗ trợ thủ tục hành chính công…

Sự xuất hiện của các giải thưởng lớn như Giải thưởng Âu Lạc có giá trị 1 triệu USD do Tập đoàn FPT vừa công bố được cho là một trong những động lực lớn để các doanh nghiệp, kỹ sư IT dũng cảm đầu tư vào những bài toán khó, từ đó tạo ra những sản phẩm thực sự hoạt động trên hạ tầng của người Việt.

Robot hình người do các công ty Việt nghiên cứu và phát triển (Ảnh: CTV).

Theo Tiến sĩ Hà Huy Ngọc (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới), Việt Nam có đầy đủ tiềm lực để trở thành "trung tâm mới" về AI ở Đông Nam Á, nhờ vào các quyết sách của Chính phủ, lực lượng kỹ sư trẻ ngang tầm khu vực, cũng như quy mô dân số lớn giúp các mô hình AI có đủ "nguyên liệu" để học và hoàn thiện.

AI Việt Nam không còn là một giấc mơ xa xỉ, mà đang hiển hiện trong từng dòng code của các kỹ sư trẻ, trong từng quyết sách của Chính phủ và trong niềm tin của mỗi người dân về một Việt Nam tự cường công nghệ.

Nếu chúng ta biết tận dụng thành công "cơ hội vàng" này, việc trở thành trung tâm AI của khu vực không chỉ là mục tiêu xa vời, mà sẽ là một thực tế vững chắc trong tương lai gần.

Nguồn: dantri.com.vn